جلد نخست «ولایت بر تربیت فرزند و کودک» در ترازوی نقد| از تمایز میان مفاهیم کودک و فرزند تا لزوم توجه به ادبیات علوم تربیتی

به گزارش آستان‌نیوز، در این نشست، ساختار جلد نخست از مجموعه چهارجلدی فقه تربیت با عنوان «ولایت بر تربیت فرزند و کودک؛ تبیین فقهی ولایت بر تربیت» با حضور معاون آموزش حوزه‌های علمیه کشور حجت الاسلام و المسلمین ابوالقاسم مقیمی حاجی، دکتر مجتبی همتی فر، معاون سابق سازمان تعلیم و تربیت کودک و عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی مشهد و نیز همراهی صاحب امتیاز اثر حجت‌الاسلام‌و‌المسلمین مجتبی الهی خراسانی استاد درس خارج فقه تربیت مورد واکاوی و نقد قرار گرفت.

تبیین ساختار هندسی کتاب

در ابتدای این نشست، فرآیند نگارش و ساختار کلی اثر توسط حجت‌الاسلام بیژن‌نژاد، عضو حلقه فقه تعلیم و تربیت ارائه شد.

وی اظهار کرد: این کتاب بر اساس الگوی رایج فقهی در دو بخش اصلی سازماندهی شده است. بخش نخست به «موضوع‌شناسی» اختصاص دارد که در آن سه مفهوم کلیدی «ولایت»، «تربیت» و «کودک و فرزند» بررسی شده‌اند. در نهایت، مفهوم ترکیبی «ولایت بر تربیت کودک و فرزند» به عنوان برآیند این بخش تبیین می‌شود.

وی در ادامه افزود: بخش دوم کتاب به «حکم‌شناسی» می‌پردازد. این بخش با تبیین و تاسیس اصل کلی در مسئله آغاز شده است که از نوآوری‌های این اثر به شمار می‌رود و سپس به ترتیب و بر اساس درجه نزدیکی به کودک، اولیای بر تربیت شامل پدر، جد پدری، مادر، سایر اقارب و در نهایت ولایت بر لقیط، به تفصیل مورد بحث و بررسی قرار گرفته‌اند.

ضرورت توجه به عناوین و لزوم تفکیک مفاهیم مشابه

در ادامه این کرسی، حجت‌الاسلام والمسلمین ابوالقاسم مقیمی‌حاجی، معاون آموزش حوزه‌های علمیه کشور به نقد و بررسی محتوای اثر پرداخت.

وی با تأکید بر لزوم دقت در واژگان تخصصی اظهار کرد: تفاوت میان «کودک» و «فرزند» نیازمند توجه دقیق است؛ چرا که واژه کودک اعم از فرزند و غیرفرزند است و استفاده صرف از واژه فرزند، مفهوم را محدود می‌کند. از طرفی عطف و ترکیب «کودک» و «فرزند» نیز بی‌معناست بنابر این، شاید بهترین پیشنهاد آن باشد که تنها واژه کودک را در عنوان حفظ کرد.

وی هم‌چنین تبیین تفاوت‌های مفهومی میان ولایت و وصایت را ضروری دانست و افزود: لازم است مرز میان ولایت با وصایت روشن شود هم‌چنان که تفاوت ولایت با مفاهیمی همچون حضانت، قیمومیت، وکالت و کفالت به روشنی مشخص شده است. هم‌چنین رابطه میان «تکلیف» و «ولایت» نیازمند بحث عمیق است تا مشخص شود آیا هر تکلیفی لزوماً به معنای وجود ولایت است یا خیر؟

ضرورت تعامل ادبیات فقه تربیت با علوم تربیتی

در بخش دیگری از این نشست، دکتر مجتبی همتی‌فر، عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی مشهد به ابعاد دانشگاهی این اثر اشاره کرد و گفت: برای مخاطبان متخصص علوم تربیتی، لازم است گستره «فقه تربیت» و تمایز آن با عناوینی، چون «فقه تربیتی»، «تربیت اسلامی» یا «فقه اخلاق» به‌صورت شفاف توضیح داده شود.

این استاد دانشگاه بر لزوم پیوند میان ادبیات حوزوی و دانشگاهی تأکید کرد و افزود: مفهوم کودکی از منظر نظریه‌های روان‌شناسی نیازمند توجه است. مشخص کردن نظریه مبنایی در تعریف «کودک» و حدود سنی آن می‌تواند به غنای بحث بیفزاید.

وی هم‌چنین در تایید عنوان کتاب و توضیح ترکیب میان «کودک» و «فرزند» که حجت‌الاسلام مقیمی‌حاجی آن را نقد کرده، خاطرنشان کرد: «کودک» به یک دوره سنی خاص اشاره دارد در حالی که «فرزند» ناظر به رابطه نسبی است و سنین نوجوانی و جوانی را هم دربرمی‌گیرد.

چشم‌انداز مجموعه «ولایت بر تربیت فرزند و کودک»

در پایان این کرسی، ضمن جمع‌بندی مباحث توسط حجت‌الاسلام‌و‌المسلمین مجتبی الهی خراسانی، رئیس میز توسعه و توانمندسازی دفتر تبلیغات اسلامی و استاد خارج فقه حوزه علمیه مشهد اعلام شد: این مجموعه در چهار مجلد تدوین شده است. جلد اول به مفاهیم، قاعده و اولیا نسبی ولایت بر فرزند و کودک، جلد دوم به ولایت معلم، جلد سوم به ولایت حاکم و جلد چهارم به تعارض اولیای تربیت و مسئله حکمرانی بر تربیت، می‌پردازد.